Kategoria: ogolne

Trzy piece, czyli 三大火炉 san da huo lu, to trzy miasta które nie dość że są gorące to jeszcze niezwykle, ale to niezwykle wilgotne. Jak nietrudno się domyślić jest to dość charakterystyczne dla wielu miast leżących w dolinie rzeki Jangcy, jednak te trzy najbardziej dające w tyłek to:
Chongqing
Wuhan
Nanjing

I teraz rozpoczynają się ludzie, czyli ‘skoro oni to my też’. Dodajemy do tego sobie Changsha i Nanchang i mamy cztery lub pięć, a potem do nich Hangzhou i Szanghaj i mamy już siedem.

A teraz gwóźdź programu: nazwa ta pochodzi od opinii ludowej a nie od faktów. Tak naprawdę trzy najbardziej gorące miasta według danych z lat 2000-2009 to Fuzhou, Hangzhou i Chongqing. Następne to Changsha, Wuhan, Haikou, Nanchang, Guangzhou, Xi’an i Nanning.

Czy Xi’an jest naprawdę taki straszny przekonam się sam.thr

Zongzi 粽子to tradycyjna chińska potrawa stworzona w oparciu o kleisty ryż zawinięty w liście bambusa lub trzciny. W krajach zachodnich znane są jako ryżowe pierożki.

O historii pisałem już przy okazji wpisu o Święcie Smoczych Łodzi, więc nie będę się dublował.

Kształt
Na południu Chin kształt jest bardziej trójkątny, podczas gdy na północy dąży się do bardziej cylindrycznego. Technikę zawijania jak i same przepisy przekazywane są z pokolenia na pokolenie, także nie myślcie sobie że wrócę do Polski i będę Was tego uczyć.

Nadzienie Zongzi różni się od regionu, może być to mięso a równie dobrze mogą to być słodkie daktyle lub fasola. Sposób przygotowania ryżu także może być różny i może być to, podobnie jak samo przygotowanie ryżu. Zależnie od sposobu przygotowania ryżu Zongzi trzeba jeszcze gotować.

Rodzaje
Guangdong
W tej prowincji tworzy się je większe i w dziwniejszych kształtach. Ndziewa albo na słodko używając orzechów włoskich, daktyli i fasoli lub na słono mięsem lub jajkami.

Minnan
Zongzi z pieczoną wieprzowiną oraz ługiem sodowym prosto z Xiamen i Quanzhou znane są w całych Chinach. Te pierwsze podawane są z grzybami, krewetkami, nasionami lotosu i zupą z wieprzowiny. Do tego czosnek, musztarda lub sos z chilli. Te z ługiem sodowym serwowane są na zimno z miodem.

Ningbo
Czterokątny kształt, ale oprócz zamaczania ryżu w specjalnie przygotowanej wodzie i zawijaniu go w liście trzciny niczym się nie wyróżnia.

Słodka herbata
To w słodkiej herbacie moczy się ryż. Te zongzi są jasne i mają delikatny smak. Wywodzi się z prowincji Zhejiang, co nie powinno dziwić. Wspomina się o niej nawet w Śnie czerwonego pawilonu, czyli klasyku chińskiej literatury.

Pekin
A w Pekinie są małe i czworokątne.

Guangxzi
Tutaj robi się je na kształt poduszki i zależnie od region mogą być spore (pół kilograma i więcej), lub małe jak w Pekinie. Ciekawostką jest północna część regionu Guilin gdzie mają one kształt psiej głowy.

Kanton
Tutejsze zongzi są intensywne w smaku i mają wiele różnych nadzień takich jak orzechy, mięso, białka jajek, grzyby, czy pieczona kaczka (bo to nie mięso).

W tym roku, na Tajwanie, doszło do wycofania tysięcy sztuk ze sklepów ponieważ producenci oszukiwali na dacie zdatności do spożycia w związku z olbrzymim zapotrzebowaniem.  I to nie o parę dni czy tygodni, ale do sprzedaży trafiły zongzi przygotowane na zeszłoroczne święto i przetrzymywane w chłodni.

Zhuang, czyli 壮族; a w Ich własnym języku Bouxcuengh to jedna z grup etnicznych zamieszkująca Chiny.  Zamieszkują głównie region autonomiczny Guangxi Zhuang i są drugą najliczniejszą grupą etniczną w Chinach. Brzmi to bardzo dumnie, ale przekładając to na liczby oznacza to ‘zaledwie’ osiemnaście milionów ludzi.

Chińska nazwa

Znak oznaczający Zhuang zmieniał się kilkakrotnie, początkowo było to獞 oznaczające rodzaj dzikiego psa. W 1949 zmieniono go na 僮 czyli ‘dziecko/służący’. Trzecia zmiana była jak na razie ostateczna i mamy 壮 czyli ‘silny’.

Historia

Zhuangowie są rdzennymi mieszkańcami Guangxi, a najwcześniejsze informacje o nich pochodzą z rysunków naskalnych na górze Hua z lat 475-221 p.n.e. Jak można przypuszczać nie wiadomo zbyt wiele o tym co się u Nich działo przed 214 rokiem p.n.e. kiedy to tereny Guangxi zostały otwarte dla setek tysięcy chińczyków po stworzeniu kanału łączącego rzeki Xiang i Li.

Dynastia Han ograniczała wpływ władzy lokalnej i ustawiła wojsko w Guilin, Wuzhou i Yulin. Po rewolucji w Wietnamie na czele której stały siostry Trung (o nich muszę kiedyś napisać), generał Ma Yuan poprawił systemy irygacyjne w regionie oraz zliberalizował prawo. Pomimo tego rdzenna ludność pozostawała niezadowolona z powodu imigrantów.

Zhuangowie byli gnębieni zarówno w Chinach jak i w Wietnamie więc NongZhigao stanął na czele powstania w 1052, które do zakończyło się powodzenie, ale niestety niezależność kraju nie trwała zbyt długo.

Dążenie do niezależności było silne zarówno w czasach gdy Chiny zostały zdobyte przez Mongolię, jak i w czasie dynastii Ming, gdy doszło do jednej z najbardziej brutalnych walk w historii ludności Zhuang w 1465 kiedy zginęło około 2000 ludzi.

Gdy władzę w Chinach przejęła dynastia Qing dano Zhuangom wolną rękę w kierowaniu swoim krajem, zmieniło się to w 1726 kiedy zaczęli bezpośrednio podlegać cesarzowi. W 1831 doszło do powstania Yao, po którym przyszła kolej na rewolucję Taipingów w 1850.

Współcześnie

Początek wieku dwudziestego oznaczał ciągłe walki o niepodległość, aż w latach 20-ych doszło do chaosu i braku jednomyślności w tym jako podjąć walkę.

Na dobitkę, bo walka z Chińczykami i Wietnamczykami to w końcu za mało dodajmy walkę z Japończykami w czasie drugiej Wojny Światowej. Mało? No to dorzućmy bombardowania przez Stany Zjednoczone.

Zhuangowie nigdy nie mieli lekko.

W ten sposób określa się pędzel, papier, tusz, oraz kamień na tusz. Czyli: „文房四寶: 筆、墨、紙、硯”

Pędzel

Pędzel jest najstarszym z czterech skarbów, datuje się go na czasy dynastii Zhou (1045 p.n.e. – 256 p.n.e.), a najstarszy odnaleziony pędzel pochodzi z dynastii Han (202 p.n.e. – 220 n.e.). Zazwyczaj jest zrobiony ze zwierzęcego włosia, aczkolwiek czasami z pierwszych włosów dziecka. Mówi się (a także ‘Ludzie mówią’, ‘Tak mówią’ to jedne z moich ‘ulubionych’ zwrotów), że włosy te przynosiły szczęście na egzaminach cesarskich. Uchwyt jest zazwyczaj zrobiony z bambusa, aczkolwiek może być to także drewno sandałowe, jadeit, kość słoniowa, lub inny drogi materiał.

Współczesne pędzle mają włosie z włosia koziego, króliczego, łasiczego lub z mieszaniny. Każdy z tych włosi ma inną pojemność tuszu i dlatego też pisze się nim inaczej.

Standardowo pędzle dzieli się na trzy grupy: miękkie, twarde i mieszane. Ich produkcja jest dość czasochłonnym procesem składającym się z dobierania włosia w oparciu o miękkość, grubość, długość, a następnie tworzenie odpowiednich grup. Najbardziej znane i zarazem najbardziej cenione pędzle to mieszaniny włosów żółtej łasicy, kozy, oraz królika i znane są jako湖筆 (hubi).

Tusz

Sztuczny tusz został stworzony w czasach dynastii Han. Pierwszy tusz użyty do pisania był w pełni naturalny z minerałów takich jak cymober. Pierwsze tusze najprawdopodobniej były płynne dlatego nie przetrwały do współczesnych czasów. Obecne tusze są zazwyczaj zrobione z sadzy pochodzącej z trzech różnych źródeł: sadzy z laki, sadzy z sosny, oraz sadzy z oleju. Sadze te są zbierane a następnie mieszane z klejem. Wysokiej jakości tusze są mieszane z przyprawami, które dodaje się do poprawy zapachu oraz zabezpieczenie samego tuszu. Klej, sadza i mieszanina przypraw jest następnie formowana, oraz posotawiana do wyschnięcia. Proces ten może trwać nawet 6 tygodni.

Najlepsze tusze produkuje się w Shexian w prowincji Anhui (skoro tak mówią w wikepedii…)

Papier

Papier w Chinach wynaleziono w okolicach pierwszej dekady pierwszego stulecia naszej ery. Przed jego wynalezienim używaniu bambusów lub jedwabiu. Za papier najlepszej klasy uważano ten z Jingxian z prowincji Anhui (to mi wygląda na jakieś zagłębie pisarskie). Ten papier znany jest jako Xuanzhi (宣紙), miękki, o dobrej teksturze, bardzo wytrzymały na rozdarcia oraz długowieczny.

Kamień tuszowy

Czyli 硯 lub 硯臺, yan lub yan tai. To nic innego jak miejsce w którym ściera się tusz, który następnie miesza się z wodą by stworzyć tusz którym można pisać. Najlepsza woda musi być trochę słona a tusz powinno utrzeć się w moździerzu.

Najstarsze kamienie pochodzą z czasów dynastii Han, a ich produkcja osięgnała poziom kulminacyjny w czasach dynastii Tang i Song. Najbardziej znane wywodzą się z Duanxi w prowincji Guandong, oraz Shexian w Anhui (tak jak mówiłem, zagłębie pisarskie.

Narzędzia

Oprócz skarbów są także narzędzia i są to: wieszak na pędzle, kamień na pędzel, przycisk do papieru, dzbanek do czyszczenia pędzla, oraz pieczęć i tusz do pieczęci.

Czyli cztery największe dzieła chińskiej literatury 四大名著. To cztery, niewspółczesne, dzieła uznawane za najlepszą chińską literaturę.  Są to także jedne z najstarszych opowieści na świecie i zainspirowały chyba każdą kulturę wschodniej Azji.

A co to?

Kolejono – tytuł polski, tytuł w uproszczonym chińskim, autor, kiedy zostało napisane

Opowieści znad brzegów rzek	水浒传	Shi Nai’an	Wiek 14
Opowieści o Trzech Królestwach	三国演义	Luo Guanzhong	Wiek 14
Wędrówka na Zachód	西游记	Wu Cheng’en	Wiek 16
Sen czerwonego pawilonu	红楼梦	Cao Xueqin	Wiek 18

Historia

Pierwsze dzieła literatury popularnej powstawały w Chinach już w czasach dynastii Song (DATA). Literatura odwzorowująca rzeczywistość pojawiła się zarówno w Chinach jak i Europie gdzieś między 14 a 18 wiekiem, w Chinach prawdopodobnie trochę wcześniej. Chiński czytelnik lubił czytać opowieści optymistyczne, oparte w rzeczywistości i kładące nacisk na dobro społeczne (a przynajmniej tak mówili Im wydawcy).

Wraz z bogaceniem się społeczeństwa doszło do rozwoju druku oraz alfabetyzmu. Wtedy też doszło do popularyzacji powieści autobiograficznych o silnym społeczno-moralno-filozoficznym podłożu (‘Słuchaj, syn mojego kuzyna to taki aspirujący filozof i pisarz, ale ani w tym ani w  tym nie jest zbyt dobry, może mógłbyś go trochę u siebie podszkolić i pocisnąć jakąś jego powieść?’). W Chinach jednak nie doszło do znanej nam z dziewiętnastowiecznej Europy erupcji powieści (nie chcę sobie tego nawet wyobrażać, taka ‘Lalka’ po chińsku)

Po wydaniu

Jak wspominałem, książki te są super popularne i odcisnęły swoje piętno chyba na wszystkich krajach Azji wschodniej. Dość powiedzieć że jeżeli oglądaliście kiedyś ‘Dragon Ball’ to jesteście zaznajomieni z ‘Podróżą na Zachód’

Piąta

Ale ciii…bo mówimy o kraju w którym ludzie odkrywają seksualność w filmach porno, a w szkole mówi się że nie można się zakochać aż do skończenia szkoły, bo to rozprasza.

Śliwka w złotym wazonie  była bardzo długo zakazana z powodu bardzo obrazowych opisów stosunków seksualnych.

Chińska religia ludowa

To temat który chciałem zrobić już od kilku miesięcy, bo przyznam się bez bicia wydaje się być on o wiele bardziej interesujący niż czekający buddyzm i konfucjanizm. Konfucjanizm interesuje mnie bardzo średnio, ale i na niego przyjdzie pora.

Chińska religia ludowa to taki termin parasol (nie…),  to taki termin grupowy (lepiej) którym określa się różne tradycje religijne praktykowane przez członków grupy etnicznej Han. Wiąże się to zarówno z mitologią jak i oddawaniem czci ‘shenom’神, ‘bóstwom’, ‘duchom’, ‘archetypom’, które mogą być bóstwami natury, bóstwami klanów, bóstwami miast, bóstwami narodu, bohaterami kultury, smokami, przodkami i półbogami. Innymi słowy – praktycznie wszystkiemu. Jeżeli czujesz że chcesz oddawać temu cześć – proszę bardzo, droga wolna, zrób świątynie i oddawaj, tylko nie pyskuj państwu.

Wiele wspólnego ma z nimi Taoizm, ponieważ przez wieki zabiegał o przejęcie lub chociaż nadzorowanie praktyk. No dobrze, Taoizm nie zabiegał, zabiegali przywódcy. A gdzie to sławne Wu Wei się pytam? Czasami mówi się że chińska religia ludowa jest częścią chińskich religii tradycyjnych, ale częściej uważa się je za tożsame. Na całym świecie jest około 450 milionów wyznawców, więc jest to jedna z największych religii na świecie.

Mniej ogólnie

Jest to system wierzeń oparty na animalizmie i szamanizmie, oddawaniu czci, oraz komunikacji z, przodkom, wierze w energię taką jak Qi, ale także w takie rzeczy jak Słońce, Księżyc, Ziemia, Niebo, gwiazdy, komunikację ze zwierzętami.

Rytuały, oddawanie czci, odtwarzanie świętych mitów, festiwale, oraz inne praktyki są istotną częścią chińskiej kultury  nawet dzisiaj. Oddawanie czci drugorzędnym bogom nie stoi w konflikcie z wybraną religią, jest traktowane jako jej uzupełnienie. Zwłaszcza w Taoizmie. Niektóre mityczne istoty stały się częścią chińskiego buddyzmu, jak chociażby Miao Shan, która podobno miała wpływ na bodhisattve Guanyin.

Bóstwa

Setki, naprawdę stki lokalnych bogów, bogiń i półbogów/półbogiń. Niektóre osoby po śmierci także zyskują status szanowanych ‘świętych’ lub ‘bóstw’. W czasach dynastii Song wielu z Nich zostało zarejestrowanych jako ‘oficjalne’ bóstwa.
– Chciałbym zarejestrować wujka jako ‘świętego’
– A czemu?
– Bo był naprawdę porządnym gościem. Zabrał mnie do lasu i pokazał dzika.

Krótka lista

Pangu – tego gościa już znacie, to on stworzył świat i rozdzielił Yin od Yang.
Fuxi/Paoxi – to on nauczył ludzi pisać, łowić ryby i polować.
Nuwa – bogini matka która stworzyła ludzi. Siostra bliźniaczka lub żona (to skomplikowane) Fuxi.
Shennong/Yandi – to on nauczył chińczyków jak uprawiać ziemię.
Huangdi – żółty cesarz. To on założył Chiny

Guan Yu/Guandi – Cesarz Guan, czerwonolicy, brodaty bohater ‘Romansu trzech królestw’, symbol lojalności. Patron policjantów, wojny, bogactwa i prawa.
Baosheng Dadi – boski lekarz urodzony w czasach Dynastii Song, potrafił wskrzaszać martwych. Oddaje mu się część przede wszystkim w prowincji Fujian i na Tajwanie.
Caishen – nadzoruje bogacenie się i redystrybucję bogactwa. Często jest boską wersją historycznych postaci takich jak Zhao Gongming czy Bi Gan. Często przedstawia się go jako czarnego tygrysa.
Shoushen – odpowiada za zdrowie i długie życie. Przedstawia się go jako starego, łysiejącego, mężczyznę z kijem w prawej dłoni i brzoskwinią w lewej.
Fushen – wygląda jak chiński lord w czerwonym ubraniu. Symbolizuje radość.
Lushen – bóg sukcesu i życia.
Baxian – ośmiu nieśmiertelnych. Istotne postacie które zostały wyniesione do ‘boskości’ po śmierci. Bardzo istotne w Taoizmie.
Huye – strażnik, często znajduje się na dole Taoistycznych świątyni. Oddaje się mu cześć by przegonić duchowych wrogów. Rytuał polega na deptaniu podobizn złych duchów przed postacią tygrysa, a także poświęcanie mięsa, złota i innych.
Jiuhuang Dadi – to manifestacja dziewięciu gwiazd.
Mazu – patronka żeglarzy.
Qiye i Baye – dwóch generałów i najlepsi przyjaciele. Baye jest czarny ponieważ utonął czekając na Qiye. Qiye ma wyciągnięty język ponieważ powiesił się z żalu za przyjacielem.
Shangdi – pierwotnie był najwyższym bogiem.
Cheng Huang – ‘zbiór’ bogów miast. Każde miasto ma swojego Cheng Huang.
Tudi Gong – to on chroni różne miejsca, głównie wzgórza, jego posągi często znajdują się prz drogach. Jest także bogiem bogactwa.
Wenchangdi – bóg uczniów, naukowców i egzaminów.
Xi Wangmu – Królowa Matka Zachodu, znana także jako Yaochi Jinmu – Królowa Matka Jadeitowego Stawu. To ona potrafi ofiarować nieśmiertelność.
Yuexia Laoren – stary człowiek pod księżycem, który pełni rolę swata.
Zaoshen – bóg kuchni, to on wraca w chiński nowy rok do Nieba i mówi co się działo w danym domu. W niektórych miejscach smaruje mu się usta czymś słodkim by mówił tylko dobre rzeczy, w innych zakleja ryżem by nie wygadał zbyt wiele, także tradycje są dość różne.
Songzi Niangniang lub Zhusheng Niangniang – bogini płodności.
Lu Ban – opiekun rzemieślników

Miejsca kultu

Różnią się tym od świątyń Taoistycznych i Buddyjskich że praktycznie nie ma w nich kapłanów i nadzorują je grupy wyznaniowe. Zazwyczaj są małe, bardzo kolorowe.

Czyli 鄂伦春族, to kontynuacja wątku ‘oficjalne grupy etniczne w Chinach o których nie słyszałem’. Zamieszkują sobie w północnej części Chin, głównie w Wewnętrznej Mongolii.
Orocy to przede wszystkim myśliwi, aczkolwiek obecnie odchodzą od tej tradycji i starają się chronić środowisko. Rząd pomaga tym którzy odchodzą od tradycyjnych zwyczajów. Mają własnego delegata w Ogólnohińskim Zgromadzeniu Przedstawicieli Ludowych.

Historia

To jedna z najstarszych grup etnicznych w północnowschodnich Chinach. Ich nazwa oznacza ‘ludzi używających reniferów’ i nadali ją sobie sami. Ich przodkowie mieszkali na południe od gór Xing’an i kiedyś byli częścią ludności Shiwei. W wieku siedemnastym po inwazji Rosji część z nich przeniosła się bliżej w stronę gór Xing’an.

Język

Porozumiewają się językiem północno tunguskim, bardzo przypominającym język Evenki. W dalszym ciągu ich język pozostaje jedynie mówiony, aczkolwiek większość z nich potrafi czytać i pisać po chińsku.

Kultura

Orocy są egzogamiczni (trudne słowo…), czyli dozwolone są śluby jedynie z osobami spoza klanu (a definicja prosta).

Tradycyjny ‘dom’ nazywa się sierranju i w lato pokrywa go kora brzozowa a w zimę skóry jeleni. Mieszkania te przypominają stożek i zrobione są z sosen. Mają zazwyczaj sześć metrów średnicy i pięć wysokości. Wewnątrz znajduje się palenisko które służy zarówno za źródło światła jak i kuchnię. Z kory brzozowej przygotowuje się także pojemniki, a także łódki czy kołyski.

Religia

Aż do początku lat 50-ych główną religią był szamanizm. W 1952 roku przedstawiciele Komunistycznej Partii Chin przekonał Orocenów by porzucili swoje tradycyjne przekonania.

Ostatni szaman umarł w roku 2000.

Istotną rolę odgrywają także ofiary, oraz animizm. Szczególną cześć oddaje się niedźwiedziom i tygrysom, których uznają za ‘braci krwi’. Słowo tygrys, czyli wutaqi oznacza ‘starszego mężczyznę’, a niedźwiedź to amaha czyli ‘wujek’.

Czyli chińskie walentynki, święto dwóch siódemek, święto srok lub七夕節. Bardzo ważne, zwłaszcza dla młodych kobiet. Wzięło się z legendy o dwojgu kochanków Zhinu i Niulang, odpowiednio tkaczce i pasterzu. Pierwsze wzmianki datuje się na szóśty wiek przed naszą erą.

Niulang i Zhinu

Ogólnie rzecz biorąc historia wygląda tak: Zhinu (tkaczka) i Niulang (pasterz) zakochali się w sobie, ale nie mogli być razem, zostali więc rozdzieleni rzeką. Raz do roku, siódmego dnia siódmego miesiąca stado srok tworzyło most by zakochani mogli się ze sobą spotkać.

A teraz coś mnie ogólnego:

Młody pasterz Niulang spotkał piękną tkaczkę Zhinu, siódmą córkę bogini, która właśnie uciekła z nieba bo chciała poznać ziemię. Natychmiast zakochali się w sobie i w tajemnicy przed boginią wzięli ślub. Zhinu była doskonałą żoną a Niulang równie dobrym mężem. Wiedli spokojne i radosne życie, mieli dwóję dzieci, ale wkrótce bogini Nieba dowiedziała się że jej córka poślubiła śmiertelnika. Zdenerwowała się i nakazała jej wrócić do nieba. Niulang bardzo posmutniał, ale nagle przemówił jego wół i powiedział że jeżeli go zabije i ubierze jego skórę to zabierze go do nieba gdzie odnajdzie żonę. Zapłakany pasterz zrobił to i razem z dziećmi udali się do nieba. Bogini odkryła ich zamiary i zesłościła się jeszcze bardziej. Wyjęła spinkę do włosów i stworzyła szeroką rzekę na niebie by oddzielić od siebie męża i żonę. Od tamtej pory Zhinu siedzi na jednej stronie, a Nilang na drugiej i spogląda na nią jednocześnie opiekując się dziećmi. Jednak raz do roku nadlatują sroki by stworzyć most między nimi, a oni mogli spędzić ze sobą jeden dzień.

Tradycje

Młode kobiety udają się do świątyń modląc się do Zhinu o mądrość. W ramach ofiary pali się papier, można też modlić się o talent w tradycyjnych umiejętnościach takich jak szycie. Modlą się także o dobrego i kochającego męża. Odbywają się także konkursy w tym tradycyjny polegający na nawlekaniu nici przy słabym świetle.
Jest to także istotne święto dla nowożeńców. Powinni po raz ostatni oddać część Zhinu i Nilang i ich pożegnać.
Na podwórki wiesza się girlandy, składy ofiary w postaci owoców, kwiatów, herbaty oraz pudru na twarz a następnie część pudru zrzuca z dachu a resztę rozdaje młodym kobietom.
Oczywiście spogląda się w niebo by oglądać gwiazdy (Wegę którą symbolizuje Zhinu i Altaira którego symbolizuje Nilang).

Czyli Baoding jianshen qiu, dosłownie ‘kulki do ćwiczeń Baoding’. To kulki stworzone po raz pierwszy w Baoding, w czasach dynastii Ming. Dwie, lub więcej, obraca się w dłoni by poprawić zręczność, siłę i/lub przyśpieszyć powrót do zdrowia.

Historia

Podobno pochodzą z Baoding, w prownicji Hebej. Kiedyś nazywano je w ‘żelaznymi kulkami’ bo początkowo tworzono je właśnie z żelaza.

Materiał

Wraz z rozwojem odlewnictwa zmieniał się sposób tworzenia kulek. Obecnie są to puste w środku kule, wiele z nich dekorowanych, które jednak nie nadają się do używania gdyż łatwo mogą ulec zniszczeniu. Kulki rehabilitacyjne są puste w środku, a kulki których celem jest poprawa siły i zręczności są ciężkie.

Używanie

Należy umieścić dwie, lub więcej, kulek w dłoni i obacać nimi tak by ciągle się stykały. Po opanowaniu tej techniki należy zwiększać prędkość oraz starać się by kulki nie zawsze się dotykały. Punktem kulminacyjnym jest takie obracanie kulkami by te nigdy się nie dotykały.

Zazwyczaj zaczyna się od kulek o średnicy 45 milimetrów, które potem się zwiększa. Można także zmieniać miejsca położenia w dłoni by ćwiczyć inne jej partie.

Kulki to tylko przykład, bo równie dobrze można obracać orzechy włoskie, co wcale nie jest rzadkością.

Krępowanie stóp ( 缠足- chánzú, dosłownie związane stopy, lub lotosowe stopy).
Czyli coś o czym wszyscy ‘coś tam wiemy’, ale jest to temat na tyle ważny że warto mu się przyjrzeć trochę dokładniej.
Ciężko doszukać się początku tego zjawiska, ale najpopularniejsza i jednocześnie najbardziej prawdopodobna wersja mówi o tym, że wszystko zaczęło się w czasach cesarza Li Yu, rządżacego w okresie dynastii południowych Tang (937-975). Rzekomo w 970 roku zobaczył swoją ulubioną nałożnicę tańczącą na złotym lotosie i zafascynowały go jej stopy, które były owinięte w kawałki materiału tak jak współcześnie owija się stopy baletnicą tańczącym na palcach. Jego zachwyt był dość widoczny co nie umknęło uwadze innym nałożnicom, które także zaczęły owijać sobie stopy. Wkrótce zwyczaj ten zapanował wśród kobiet klasy wyższej, a z czasem przeniósł się na całe Chiny, jedynie kilka miejsc stawiało opór, jak przykładowo Mandżuria.

Krępowanie
Pierwsze krępowanie ma miejsce gdy dziewczyna ma 4-7 lat. Moczy stopy w gorącej wodzie lub zwierzęciej krwi z ziołami. Następnie bardzo krótko przycina paznokcie i masuje stopy. Po tej chwili rozluźnienia nadchodzi chwila bólu bo łamie się wszystkie palce za wyjątkiem największego i owija materiałem. Owijkę zmienia się codziennie lub co kilka dni, dziewczynki muszą nosić małe buty, idealna długość to 12 centymetrów.

Kulturowo
Skrępowane stopy było oznaką piękna i były niezbędne gdy chciało się znaleźć męża. Dla wielu ubogich rodzin była to jedyna okazja by wyjść z ubóstwa. Wszyscy, kobiety, ich rodziny, mężowie, szczycili się gdy stopy osiągały długość ‘Złotego Lotosu’ czyli około 7 centymetrów.  Dumą nosiły pięknie przyozdobione jedwabne buty.
Poruszanie się na tak krótkich stopach sprawiało wiele problemów i kobiety musiały uginać kolana oraz chwiać się na boki by utrzymać równowagę. Dlatego też w Chinach nie budowano wysokich budynków, przejścia między domami były bardzo wąskie i gdzie tylko można stawiano płoty.

Koniec
W 1874 roku 60 wyznawczyń chrześcijaństwa z Xiamen wezwało do zakończenia tych praktyk co zostało poparte przez założone przez nie ruch w 1883, oraz przez misjonarzy, w tym Timothy’ego Richarda który nauczał iż chrześcijaństwo może wspierać równość płci. Wielu wykształconych chińczyków zaczęło zdawać sobie sprawę, że ten aspekt ich kultury nie współgra najlepiej z rozwojem współczesnego świata. Głoszono, że osłabia to naród ponieważ  ‘kobiety ze skrępowanymi stopami wydają na świąt słabych synów’.
Wydawano także dekrety których celem było zakończenie tego procederu. Cesarzowa Cixi (o której kiedyś będę musiał napisać) wydała dekret tuż po zakończeniu powstania bokserów(1899-1901) by zadowolić obcokrajowców, jednak wkrótce potem dekret odwołano. Krępowanie stóp zostało zdelegalizowane przez dynastię Qing w 1902, co zostało podtrzymane w 1912 po upadku ostatnie dynastii. Jednak do ostatecznego końca tego procederu potrzeba było objęcia władzy przez komunistów w 1949. Zakaz w końcu objął cały kraj, nawet najbardziej oddalone od cywilizacji wioski i był przestrzegany pod karą śmierci.

Inksze
Skrępowane stopy były w chińskiej kulturze traktowane jako niezwykle pociągające seksualnie, a kobiety z doskonałymi lotosowymi stopami miały największe szanse na dobre zamążpójście. Instrukcje seksualne z czasów dynastii Qing zawierały opis 48 sposobów wykorzystania skrępowanych kobiecych stóp. Niektórzy mężczyźni nigdy nie chcieli oglądać skrępowanych stóp, woleli oglądać stopy w malutkich butach. Cytacik ‘Jeżeli zdejmiesz buty i taśmy to na zawsze zniszczysz estetykę zjawiska’. Czyli mężczyźni wiedzieli co się pod tym kryje, jednak woleli się okłamywać.
Z powodu małych stóp kobiety musiały chodzić kładąc wagę przede wszystkim na piętach, dlatego też poruszały się bardzo niepewnie chwiejąc się na boki, co także pociągało mężczyzn. A wystarczyłoby jedynie ściągnąć buty i taśmy by poczuć unoszący się smród.

Był też jeszcze jeden aspekt, kobiety poruszające się w ten sposób nie mogły brać udziału w polityce, życiu społecznym, ani zwiedzać świata. Musiały być zależne od rodziny, głównie od mężczyzn których stawały się ‘własnością’.

Szacuje się że od końca dziesiątego stulecia do początków dwudziestego wieku skrępowano stopy ponad miliardowi kobiet.